EMC26’da MOLEN | İbn Haldun’dan Mars’a, laboratuvardan sahaya
Bir bakteri sporunu güneşin UV-B ışınlarından nasıl korursunuz? Sivrisinek larvalarına ulaşması için tasarlanan bir taşıyıcı suyun üzerinde kaç gün kalır? Bir de işin ruhsat tarafı var. Başka bir ülkede elde edilen deney verisi, Türkiye’de yapılacak bir başvuruda kullanılabilir mi?
27–29 Ekim 2026’da Ankara’da düzenlenen 10. Uluslararası Entomopatojenler ve Mikrobiyal Kontrol Kongresi (EMC26) tamamlandı. MOLEN direktörü Prof. Dr. Umut Toprak’ın kongredeki iki oturumu, aynı ürün geliştirme sürecinin farklı aşamalarına odaklandı. Toprak ilk gün mikrobiyal ürünlerin ruhsatlandırılması panelini yönetti, ertesi gün ise Earth, Moon, Mars: From Formulation Fundamentals to Nano-Enabled Delivery in Microbial Pest Control başlıklı davetli konuşmasını yaptı.
Dünya, Ay, Mars ve 23 gün yüzen bir briket
Konuşmanın ilk durağı Mars değildi. Toprak, İbn Haldun’un Mukaddime’de ele aldığı iş bölümü ve uzmanlaşma fikrinden yola çıktı. Bir biyopestisitin geliştirilmesinde de benzer bir iş bölümü var. Mikroorganizmayı üreten, biyolojik aktivitesini ölçen ve onu sahada kullanılabilir bir ürüne dönüştüren ekiplerin birlikte çalışması gerekiyor.
Sunumdaki Dünya, mikrobiyal etkeni üretip aktivitesini partiden partiye korumayı anlatıyordu. Ay’da sıra formülasyona geldi. MOLEN’in örneklerinden birinde mikroenkapsülasyon, UV-B’ye maruz kalan Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki sporlarının daha büyük bir bölümünün canlı kalmasını sağladı. Bir başka örnekte, sivrisinek larvalarına yönelik bir formülasyon için geliştirilen T9 briket taşıyıcısı 23 gün boyunca su yüzeyinde kaldı. Deney, etken madde içermeyen prototipin yüzme süresini ölçüyordu. Mars’ta ise soru şuydu: Nanotaşıyıcı eklediğimizde ölçülebilir ne kazanıyoruz? Sunumda, karbon kuantum noktalarıyla formüle edilen bir böcek virüsünün Spodoptera littoralis larvalarına karşı laboratuvar ve sera denemelerinde daha yüksek ölüm oranları sağladığı çalışma da paylaşıldı.
Ruhsat masasında dört farklı bakış
27 Ekim’de Umut Toprak’ın yönettiği 75 dakikalık panelde Prof. Dr. Tariq Butt (Swansea Üniversitesi, Birleşik Krallık), Dr. Mohammadreza Rezapanah (İran Bitki Koruma Araştırma Enstitüsü), Prof. Dr. İsmail Karaca (BİOTED) ve Yasemin Hacıalioğlu (Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü) bir araya geldi. Araştırma, sektör ve kamu perspektiflerini buluşturan panelin en somut sorularından biri, hangi ruhsat verilerinin mutlaka yerelde üretilmesi gerektiğiydi. Tartışma, ülkelerin kendi karar yetkilerini korurken veri gerekliliklerini ne ölçüde uyumlaştırabileceğine uzandı. Panelin son sorusu da doğrudan uygulamaya dönüktü: Önümüzdeki iki yılda bu süreci iyileştirecek tek bir adım atacak olsak, neyi değiştirirdik?
